Zarobki Kosztorysanta Instalacji Sanitarnych 2025
Zastanawialiście się, ile realnie zarabia specjalista odpowiedzialny za szacowanie kosztów instalacji, które zapewniają higieniczne warunki w domach i biurach? Mówimy o fachowcach będących fundamentem każdego projektu budowlanego—kosztorysantach instalacji sanitarnych—gdzie zarobki składają się z wielu zmiennych, często omawianych w branżowej literaturze i praktyce. Krótkim ujęciem: poziom wynagrodzenia jest zależny od doświadczenia, skali projektów, regionu, certyfikatów i specjalizacji, a także od formy zatrudnienia i możliwości rozwoju zawodowego. W poniższej analizie przybliżymy, jak te czynniki przekładają się na finansowy obraz tej profesji, pokazując, gdzie tkwi potencjał wzrostu i jakie czynniki warto brać pod uwagę przy planowaniu kariery w kosztorysowaniu instalacji sanitarnych.

- Czynniki wpływające na wysokość zarobków kosztorysanta sanitarnego
- Wymagania i kwalifikacje a zarobki kosztorysanta instalacji
- Perspektywy zawodowe i rozwój kariery kosztorysanta sanitarnego
- Porównanie zarobków kosztorysantów sanitarnych: Polska vs. inne kraje
- Q&A - Kosztorysant instalacji sanitarnych zarobki
Rozbierając na czynniki pierwsze temat wynagrodzeń w branży kosztorysowania instalacji sanitarnych, warto przyjrzeć się konkretnym danym. Zgromadzone informacje pozwalają na ułożenie spójnego obrazu finansowej kondycji specjalistów w tej dziedzinie. Jak w każdej profesji, tak i tutaj, występuje zróżnicowanie w dochodach, ale ogólny trend wskazuje na stabilną, choć dynamiczną sytuację. Pamiętajmy, że każda cyfra jest średnią i odzwierciedla jedynie tendencje rynkowe.
| Kryterium | Wartość | Szczegóły | Uwagi |
|---|---|---|---|
| Mediana miesięcznego wynagrodzenia brutto | 8030 PLN | 50% kosztorysantów zarabia poniżej i powyżej tej kwoty | Podstawa do analizy trendów |
| Dolny kwartyl (25% najgorzej wynagradzanych) | Poniżej 6300 PLN | Dotyczy 25% najmniej zarabiających | Wskazuje na minimalne poziomy |
| Górny kwartyl (25% najlepiej wynagradzanych) | Powyżej 10390 PLN | Dotyczy 25% najlepiej zarabiających | Potencjalne aspiracje |
Powyższe dane dają jasny obraz, że rynek pracy dla kosztorysantów instalacji sanitarnych w Polsce jest zróżnicowany, ale stabilny. Mediana wynagrodzenia na poziomie 8030 PLN brutto miesięcznie plasuje tę profesję w segmencie dobrze opłacanych specjalistów. Oczywiście, jak to bywa w życiu, „każdy jest kowalem własnego losu”, a widełki od 6300 PLN do 10390 PLN brutto miesięcznie wskazują, że jest miejsce zarówno na start, jak i na rozwój, z perspektywą znacznego wzrostu dochodów dla tych, którzy nie boją się wyzwań i ciągłego doskonalenia.
Czynniki wpływające na wysokość zarobków kosztorysanta sanitarnego
Zarobki kosztorysanta sanitarnego to temat, który budzi sporo emocji i pytań. Można by rzec, że to taka swoista układanka, gdzie każdy element ma swoje znaczenie. Nie ma jednego, uniwersalnego wzoru, który determinowałby wysokość wynagrodzenia, a wpływ na nie ma wiele współzależnych czynników, niczym trybiki w precyzyjnym zegarku. To złożona materia, której dogłębne zrozumienie pozwala na świadome kształtowanie swojej ścieżki zawodowej.
Zobacz także: Instalacje wod-kan cennik 2025 - ceny mb i m²
Pierwszym i często najbardziej oczywistym elementem jest doświadczenie zawodowe. Mówi się, że im więcej lat w branży, tym grubszy portfel, i w dużej mierze jest to prawda. Młody, dopiero co wchodzący w świat kosztorysowania adept może liczyć na inne stawki niż kosztorysant z dekadą stażu, który "zjadł zęby" na skomplikowanych projektach. Doświadczenie przekłada się nie tylko na biegłość w posługiwaniu się specjalistycznym oprogramowaniem, ale przede wszystkim na umiejętność trafnego przewidywania nieprzewidywalnych sytuacji, a to jest na wagę złota. Liczba zrealizowanych projektów, ich skala i złożoność, budują kapitał, który pracodawcy doceniają. Kilkaset zakończonych sukcesem kosztorysów to lepsza rekomendacja niż sto teoretycznych kursów. Im więcej projektów na koncie, tym większa pewność, że wpadka zostanie zminimalizowana.
Kolejnym, choć często niedocenianym aspektem, jest lokalizacja firmy. Nie ma co ukrywać, że rynek pracy w Polsce bywa bardzo nierówny. Duże aglomeracje, takie jak Warszawa, Kraków czy Wrocław, często oferują znacznie wyższe stawki niż mniejsze miasta. Wynika to z prostej zależności – większa koncentracja inwestycji, większa liczba projektów i większa konkurencja o dobrych specjalistów. Jeśli więc rozważasz przeprowadzkę, warto zerknąć na mapę zarobków, bo te potrafią zaskoczyć. Nawet jeśli masz podobne kwalifikacje i doświadczenie, różnica w portfelu może wynieść nawet kilkaset, a czasem i ponad tysiąc złotych netto. To jak porównywanie cen kawy w kawiarni w centrum stolicy z tą w osiedlowym barze na peryferiach.
Wielkość i typ firmy również odgrywają kluczową rolę w ustalaniu wynagrodzeń. Duże korporacje budowlane, biura projektowe z międzynarodowym zasięgiem, czy deweloperzy realizujący gigantyczne inwestycje, zazwyczaj dysponują większymi budżetami na wynagrodzenia. Małe biura kosztorysowe, czy lokalni wykonawcy, mogą oferować niższe stawki, ale za to często zapewniają bardziej kameralną atmosferę i większą elastyczność. To swego rodzaju gra "coś za coś". Czasami warto przemyśleć, czy bardziej cenisz wysokie zarobki w dużej, lecz anonimowej strukturze, czy nieco niższe wynagrodzenie w bardziej osobistym środowisku pracy. To też kwestia wyboru – jedni wolą pływać w oceanie, inni w jeziorze.
Zobacz także: Instalacje Zewnętrzne: Pozwolenie czy Zgłoszenie?
Specjalizacja to kolejny punkt, który może znacząco podbić wartość rynkową kosztorysanta. Jeśli specjalizujesz się w nietypowych, zaawansowanych instalacjach, takich jak systemy geotermalne, rekuperacja, czy inteligentne zarządzanie budynkiem, twoje umiejętności są znacznie cenniejsze. Standardowe instalacje sanitarne to chleb powszedni, ale rynkowi brakuje ekspertów w niszowych, nowoczesnych technologiach. Taka unikatowa wiedza otwiera drzwi do projektów o wyższej wartości, a co za tym idzie, do wyższych zarobków. Jeśli jesteś w stanie wykonać kosztorys na obiekt zabytkowy z uwzględnieniem restrykcji konserwatorskich, to jesteś niczym biały kruk na rynku pracy.
Ostatnim, ale wcale nie najmniej ważnym czynnikiem, jest umiejętność negocjacji. Nawet najlepszy specjalista, jeśli nie potrafi odpowiednio "sprzedać" swoich umiejętności, może przegrać z mniej doświadczonym, ale bardziej asertywnym kandydatem. Targowanie się o wynagrodzenie to sztuka, której warto się uczyć. Należy znać swoją wartość, ale też elastycznie podchodzić do oczekiwań, pamiętając o zmiennych rynkowych i budżetowych. To trochę jak partia szachów, gdzie każdy ruch ma znaczenie. Nie ma co udawać, że pensja to tabu – warto otwarcie rozmawiać o finansach i dążyć do satysfakcjonujących warunków.
Podsumowując, zarobki kosztorysanta sanitarnego to skomplikowany wzór wielu zmiennych. Od doświadczenia, przez lokalizację i typ firmy, aż po specjalizację i umiejętności miękkie – każdy z tych elementów ma swój udział w ostatecznej kwocie, która ląduje na koncie. Zrozumienie tych czynników to klucz do świadomego kształtowania swojej kariery i osiągania satysfakcjonujących zarobków w tej dynamicznej branży. Pamiętaj, że inwestowanie w siebie i swoje umiejętności zawsze przynosi wymierne korzyści, zwłaszcza w tak wymagającej, ale i dającej satysfakcję profesji.
Wymagania i kwalifikacje a zarobki kosztorysanta instalacji
Zarabiasz tyle, ile jesteś wart – to brutalna, lecz często prawdziwa zasada w świecie zawodowym, a w przypadku kosztorysantów instalacji sanitarnych ma ona szczególne znaczenie. Właśnie dlatego tak ważne jest zrozumienie, jak kwalifikacje i umiejętności przekładają się na konto bankowe. Nie wystarczy chcieć, trzeba też potrafić, a rynkowe zapotrzebowanie na konkretne kompetencje jest jak barometr wskazujący, w którą stronę zmierza branża.
Podstawą jest wykształcenie kierunkowe. Najczęściej jest to ukończenie studiów wyższych na kierunkach związanych z inżynierią sanitarną, budownictwem, inżynierią środowiska, lub pokrewnych. Dyplom inżyniera czy magistra inżyniera to niejako brama do zawodu, zapewniająca solidne podstawy teoretyczne. Brak takiego wykształcenia nie zamyka całkowicie drzwi, ale znacząco utrudnia start i późniejszy rozwój, zmuszając do nadrabiania braków poprzez liczne kursy i praktykę. Firmy chętniej inwestują w kogoś, kto już na starcie posiada gruntowną wiedzę. To jak próba budowania domu bez solidnych fundamentów – prędzej czy później coś może się zawalić.
Nieodłącznym elementem kwalifikacji jest biegła znajomość programów kosztorysowych. Ktoś, kto potrafi z zamkniętymi oczami nawigować po popularnych systemach takich jak Norma Pro, Zuzia, czy ATHENA, jest zdecydowanie bardziej wartościowy. Automatyzacja kosztorysowania to dziś norma, a umiejętność efektywnego korzystania z narzędzi software’owych przekłada się na oszczędność czasu i minimalizację błędów, co dla pracodawcy jest synonimem zysku. Przecież nikt nie chce czekać tygodniami na kosztorys, który powinien być gotowy w kilka dni. Pamiętaj, że czasy papierowych cenników bezpowrotnie minęły. Wiedza teoretyczna to jedno, a sprawność operacyjna w programie to drugie – i często decydujące.
Kluczowe są także uprawnienia budowlane. Choć nie są one zawsze obligatoryjne dla samego wykonywania kosztorysów, ich posiadanie znacząco zwiększa wiarygodność i zakres odpowiedzialności, co często idzie w parze z wyższymi zarobkami. Uprawnienia budowlane dają możliwość pełnienia funkcji kierownika budowy czy projektanta, co pozwala na holistyczne spojrzenie na projekt i precyzyjniejsze szacowanie kosztów. To sygnał dla pracodawcy, że ma do czynienia z profesjonalistą, który widzi nie tylko cyferki, ale i realne wyzwania na placu budowy. To tak, jakbyś miał prawo jazdy kategorii B i od razu do tego kategorię C – otwiera to zupełnie nowe możliwości transportowe.
Umiejętności miękkie, takie jak komunikacja, precyzja i analityczne myślenie, choć trudniej je zmierzyć, są równie istotne. Dobry kosztorysant musi umieć klarownie komunikować się z zespołem, z wykonawcami i klientami. Musi być skrupulatny, by nie przeoczyć żadnego detalu, który mógłby mieć wpływ na końcową cenę. Analityczne myślenie pozwala na szybkie identyfikowanie problemów, prognozowanie ryzyka i optymalizację kosztów. Te cechy nie są widoczne w CV, ale stają się oczywiste podczas rozmowy kwalifikacyjnej czy w trakcie codziennej pracy. Przecież nikt nie chce pracować z kimś, kto jest geniuszem w excelu, ale nie potrafi się dogadać z resztą zespołu.
Wreszcie, ciągłe doskonalenie i śledzenie trendów w branży to coś, co wyróżnia najlepszych. Branża budowlana i sanitarna dynamicznie się zmienia. Pojawiają się nowe technologie, materiały, standardy i regulacje prawne. Kosztorysant, który regularnie uczestniczy w szkoleniach, seminariach branżowych i śledzi nowości, zawsze będzie o krok przed konkurencją. Inwestowanie w siebie to najlepsza inwestycja, jaką można poczynić w dzisiejszym świecie. Rynek ceni aktualną wiedzę i adaptację do zmieniających się warunków. Kto stoi w miejscu, ten się cofa. To trochę jak gra w „złap mnie, jeśli potrafisz” z rynkiem.
Podsumowując, zarobki kosztorysanta instalacji to wypadkowa wielu czynników, ale to właśnie kwalifikacje i wymagania stawiane na rynku pracy są kluczowymi determinantami. Solidne wykształcenie, biegłość w specjalistycznym oprogramowaniu, ewentualne uprawnienia budowlane, a także rozwinięte umiejętności miękkie i ciągłe doskonalenie – to filary, na których buduje się wysoką wartość rynkową i satysfakcjonujące wynagrodzenie w tej profesji.
Perspektywy zawodowe i rozwój kariery kosztorysanta sanitarnego
Myśląc o przyszłości w zawodzie kosztorysanta sanitarnego, nie sposób nie wspomnieć o perspektywach. To nie jest zawód z przyszłością, to jest zawód, który kształtuje przyszłość. Budownictwo to sektor, który zawsze będzie potrzebował specjalistów od rzetelnego szacowania kosztów, a z uwagi na rosnące wymagania dotyczące efektywności energetycznej i zrównoważonego rozwoju, rola kosztorysanta staje się jeszcze bardziej kluczowa. To jak prognozowanie pogody – nie da się bez tego zaplanować dnia, a co dopiero budowy!
Jedną z najbardziej oczywistych dróg rozwoju jest awans poziomy i pionowy w strukturach firmy. Zaczynając jako młodszy kosztorysant, z czasem, zdobywając doświadczenie i rozszerzając swoje kompetencje, można piąć się po szczeblach kariery do pozycji starszego kosztorysanta, lidera zespołu kosztorysowego, a nawet dyrektora działu kosztorysowania. Każdy kolejny stopień wiąże się z większą odpowiedzialnością, ale i, co najważniejsze, z wyższym wynagrodzeniem. To taka typowa ścieżka dla osób z ambicjami, które nie boją się zarządzać projektami i ludźmi.
Rozwój zawodowy to również specjalizacja w niszowych dziedzinach. Jak wspomniano wcześniej, rynek poszukuje ekspertów w nowoczesnych technologiach. Jeśli zainwestujesz czas i energię w naukę o systemach BIM (Building Information Modeling), odnawialnych źródłach energii (OZE), instalacjach inteligentnego budynku czy specyfice projektów zeroenergetycznych, automatycznie zwiększasz swoją wartość. Tacy specjaliści są na wagę złota i mogą liczyć na bardziej ambitne projekty oraz lepsze stawki. To jak zostanie szefem kuchni specjalizującym się w fusion cuisine – zawsze znajdzie się ktoś, kto doceni unikalność Twoich dań.
Alternatywą dla etatu jest praca na własny rachunek. Wielu doświadczonych kosztorysantów decyduje się na otwarcie własnej działalności gospodarczej, oferując usługi firmom budowlanym, biurom projektowym, a nawet klientom indywidualnym. Samozatrudnienie daje ogromną elastyczność i możliwość samodzielnego kształtowania harmonogramu pracy i stawek. Wymaga jednak nie tylko biegłości w kosztorysowaniu, ale także umiejętności prowadzenia biznesu, pozyskiwania klientów i zarządzania projektami. To nie dla każdego, ale dla przedsiębiorczych to prawdziwa trampolina do wolności finansowej.
Kolejną opcją jest rozwój w kierunku zarządzania projektami. Kosztorysanci, dzięki swojej znajomości wszystkich elementów projektu i umiejętności szacowania budżetu, są naturalnymi kandydatami na stanowiska project managerów. Posiadanie wiedzy o kosztach na każdym etapie realizacji to klucz do sukcesu projektu i minimalizacji ryzyka. To rozszerzenie roli z "ile będzie kosztować" na "jak zrobić, żeby było efektywnie i w budżecie". To trochę jak przesiadka z roli orkiestry na dyrygenta – masz wpływ na cały spektakl.
Nie można zapominać o możliwościach rozwoju międzynarodowego. Jeśli znasz języki obce i masz doświadczenie w pracy z zagranicznymi klientami lub na międzynarodowych projektach, rynek globalny stoi przed Tobą otworem. Duże korporacje budowlane często szukają specjalistów gotowych do pracy poza granicami kraju, oferując atrakcyjne pakiety relokacyjne i wynagrodzenia, które potrafią przyprawić o zawrót głowy. To nie tylko szansa na znacznie wyższe zarobki, ale i nieocenione doświadczenie kulturowe i zawodowe. W końcu świat jest Twoim placem budowy.
Podsumowując, kariera kosztorysanta sanitarnego to znacznie więcej niż tylko siedzenie nad tabelami. To dynamiczna ścieżka zawodowa z licznymi możliwościami rozwoju. Od awansów w firmie, przez specjalizacje w nowoczesnych technologiach, aż po prowadzenie własnej działalności czy międzynarodową karierę. Kluczem do sukcesu jest ciągłe doskonalenie, elastyczność i gotowość do podejmowania nowych wyzwań. Przyszłość tego zawodu maluje się w jasnych barwach, a perspektywy są niemal nieograniczone. Kto by pomyślał, że kalkulowanie rur i odpływów może być tak ekscytujące!
Porównanie zarobków kosztorysantów sanitarnych: Polska vs. inne kraje
Kiedy rozmawiamy o zarobkach, często pojawia się pytanie: a jak to wygląda gdzie indziej? Porównywanie zarobków między krajami to nie tylko ciekawostka, ale realna perspektywa dla wielu specjalistów, w tym dla kosztorysantów instalacji sanitarnych. Różnice bywają kolosalne i wynikają z wielu czynników: kosztów życia, siły nabywczej waluty, stopnia rozwoju gospodarczego danego kraju, a także zapotrzebowania na konkretne specjalizacje. To jak porównywanie cen pączków w Krakowie z tymi w Nowym Jorku – różnica może być uderzająca!
W Polsce, jak już ustaliliśmy, mediana wynagrodzeń dla kosztorysanta sanitarnego oscyluje w okolicach 8030 PLN brutto miesięcznie. Jest to kwota, która zapewnia godziwe życie, ale oczywiście apetyt rośnie w miarę jedzenia. To solidna podstawa do dalszych rozważań o możliwościach emigracji zarobkowej, które kuszą wielu specjalistów z naszego kraju. Trzeba jednak pamiętać, że porównywanie samych kwot to jak oglądanie tortu i zapominanie o kaloriach – liczy się kontekst.
Przenieśmy się na Zachód, do krajów Unii Europejskiej, które często są pierwszym wyborem dla emigrantów zarobkowych. W Niemczech, na przykład, doświadczony kosztorysant z branży HVAC (ogrzewanie, wentylacja, klimatyzacja – często połączone z sanitarną) może liczyć na zarobki w przedziale od 45 000 do 70 000 euro rocznie. To znaczy, że miesięcznie jest to od 3 750 do 5 830 euro brutto. Po przeliczeniu na złotówki i uwzględnieniu siły nabywczej, okazuje się, że są to stawki znacząco wyższe niż w Polsce. Wiąże się to jednak z wyższymi kosztami życia, od wynajmu mieszkania po codzienne wydatki. Ale Niemcy mają stabilną gospodarkę i popyt na specjalistów, a do tego ceniona jest tam precyzja i jakość.
W Wielkiej Brytanii, mimo Brexitu, rynek budowlany wciąż tętni życiem, a zapotrzebowanie na kosztorysantów jest wysokie. Tutaj zarobki dla doświadczonego specjalisty mogą wynosić od 40 000 do 60 000 funtów rocznie, czyli około 3 330 do 5 000 funtów miesięcznie. To oczywiście przed opodatkowaniem. Londyn to epicentrum projektów, ale i horrendalnych kosztów życia, co trzeba mieć na uwadze. Pieniądze są kuszące, ale trzeba pamiętać, że życie tam to wyzwanie dla portfela, o ile nie zamierzasz mieszkać pod mostem!
Stany Zjednoczone to już zupełnie inna liga. Tam doświadczeni „Estimatorzy” w branży mechanicznej (w tym sanitarnej) mogą liczyć na zarobki rzędu 70 000 do nawet 100 000 dolarów rocznie, a w przypadku bardzo doświadczonych specjalistów w dużych metropoliach i na dużych projektach, kwoty te mogą być jeszcze wyższe. Miesięcznie to od 5 830 do 8 330 dolarów brutto. Rynek amerykański jest ogromny i zróżnicowany, a możliwości rozwoju niemal nieograniczone. Jednak zdobycie wizy, legalna praca i adaptacja do amerykańskiego systemu to wyzwania, które należy wziąć pod uwagę.
Jeśli spojrzymy na kraki skandynawskie, takie jak Norwegia czy Szwecja, również znajdziemy atrakcyjne oferty. Tamtejsze systemy socjalne są wysoko rozwinięte, a poziom życia jest bardzo wysoki. Zarobki kosztorysantów mogą wynosić od 400 000 do 600 000 koron norweskich (NOK) rocznie, co daje od 33 000 do 50 000 NOK miesięcznie, lub analogicznie w koronach szwedzkich (SEK). Jednak koszty życia, zwłaszcza w większych miastach, potrafią być tam astronomiczne. Mimo że liczby wydają się pociągające, trzeba liczyć się z tym, że spora część z nich zostanie wydana na codzienne utrzymanie. To taka trochę zamiana jednego problemu na drugi, choć bardziej dochodowy.
Porównanie zarobków to złożony proces, który wymaga analizy wielu zmiennych. Poza samymi kwotami brutto, należy brać pod uwagę siłę nabywczą pieniądza, system podatkowy, koszty utrzymania, ubezpieczenie zdrowotne, możliwości awansu i poziom obciążenia pracą. Co z tego, że zarobisz dwa razy więcej, jeśli koszty życia pochłoną większość tej podwyżki? To jak równanie z wieloma niewiadomymi, a jego rozwiązanie wymaga solidnego researchu i zdrowego rozsądku.
Podsumowując, polski rynek oferuje godne zarobki dla kosztorysantów instalacji sanitarnych, ale rynki zagraniczne, zwłaszcza w krajach rozwiniętych, często kuszą znacznie wyższymi stawkami. Decyzja o emigracji to zawsze krok, który powinien być dobrze przemyślany i oparty na gruntownej analizie wszystkich za i przeciw. Warto zastanowić się, czy dążenie do wyższych zarobków idzie w parze z gotowością do podjęcia nowych wyzwań i adaptacji do innej kultury pracy. A co ważniejsze, czy te zarobki realnie poprawią Twój standard życia. Nikt nie chce, żeby okazało się, że "za granicą" oznacza "poza zasięgiem" marzeń.
Q&A - Kosztorysant instalacji sanitarnych zarobki
-
Ile wynosi mediana zarobków kosztorysanta instalacji sanitarnych w Polsce?
Mediana miesięcznego wynagrodzenia całkowitego dla kosztorysanta instalacji sanitarnych w Polsce wynosi 8030 PLN brutto.
-
Jakie czynniki mają największy wpływ na wysokość zarobków w tej profesji?
Główne czynniki wpływające na zarobki to doświadczenie (staż pracy), lokalizacja firmy, typ i wielkość firmy, a także posiadana specjalizacja w zaawansowanych technologiach.
-
Czy wykształcenie kierunkowe jest kluczowe dla osiągnięcia wysokich zarobków?
Tak, wykształcenie kierunkowe (np. inżynieria sanitarna) jest podstawą, choć dla wysokich zarobków niezbędna jest również biegła znajomość programów kosztorysowych oraz często uprawnienia budowlane.
-
Jakie są perspektywy rozwoju kariery dla kosztorysanta sanitarnego?
Perspektywy obejmują awans poziomy i pionowy w firmie, specjalizację w niszowych dziedzinach (np. BIM, OZE), prowadzenie własnej działalności, rozwój w kierunku zarządzania projektami oraz karierę międzynarodową.
-
Czy zarobki kosztorysanta sanitarnego w Polsce różnią się znacząco od tych w innych krajach?
Tak, zarobki w Polsce są konkurencyjne na lokalnym rynku, ale kraje takie jak Niemcy, Wielka Brytania czy Stany Zjednoczone oferują często znacznie wyższe stawki, choć należy uwzględnić również znacznie wyższe koszty życia.