Darmowy program do schematów elektrycznych online

Elektrycy, projektanci i inspektorzy od lat szukają darmowego programu do schematów elektrycznych online, który pozwoli szybko przejść od kartki z ołówkiem do czytelnego rysunku z eksportem do PDF, WMF czy PNG. Taki program musi łączyć biblioteki symboli, edycję szkicu i współpracę z miernikiem, inaczej zostaje kolejną zabawką bez praktycznego zastosowania w terenie.

• Jak rysować schemat instalacji elektrycznej krok po kroku
• Eksport szkicu do WMF, SVG i PNG bez straty jakości
• Sonel Schematic 2 i integracja z Sonel PE5
• Protokół pomiarów zgodny z PN-HD 60364-4-41
• Funkcje edycyjne i zarządzanie warstwami
• Dla kogo jest Sonel Schematic 2
• Tabela porównawcza: Sonel Schematic 2 vs ręczne szkice
• Wymagania systemowe i dostępność
• Przykład użycia krok po kroku
• Ograniczenia i kiedy Sonel Schematic 2 nie wystarczy
• CTA i dostęp do programu

Jak rysować schemat instalacji elektrycznej krok po kroku

Szkicowanie instalacji elektrycznej zaczyna się od rozdzielni, nie od gniazdka. To w rozdzielni zbiegają się wszystkie obwody i tam widać, czy zabezpieczenia dobrano do przekrojów przewodów, a nie na odwrót. Prawidłowy schemat pokazuje przepływ energii od złącza kablowego, przez wyłącznik główny, do poszczególnych obwodów odbiorczych.

Kolejny krok to naniesienie punktów odbiorczych z podziałem na obwody. Każdy obwód oznacza się numerem, przekrojem przewodu oraz typem zabezpieczenia nadprądowego. Rozdzielenie oświetlenia i gniazdek na osobne obwody zmniejsza ryzyko przeciążenia i ułatwia późniejsze pomiary impedancji pętli zwarcia.

Rysując trasy przewodów, trzeba zaznaczyć przejścia przez ściany, puszki rozgałęźne i punkty mocowania osprzętu. Na etapie szkicu ważniejsze są proporcje i czytelność niż perfekcyjna skala, bo i tak rysunek trafi do protokołu pomiarowego jako załącznik graficzny. W praktyce szkic oględzin w rozdzielni domu jednorodzinnego zajmuje 10-15 minut, jeśli korzysta się z gotowej biblioteki symboli.

Sonel Schematic 2 został zaprojektowany właśnie pod taki sposób pracy. Program pozwala budować szkic od zera albo zaimportować zeskanowany rysunek i domalować brakujące elementy. Po imporcie skanu można powiększać fragmenty do 400%, dzięki czemu nawet słabo czytelny oryginał da się odtworzyć w wersji cyfrowej.

Przed narysowaniem pierwszego symbolu warto ustawić format arkusza (A4 dla typowej rozdzielni, A3 dla większych obiektów) i włączyć przyciąganie do siatki 5 mm. Siatka 5 mm odpowiada standardowej podziałce rysunków instalacyjnych i eliminuje drobne przesunięcia, które potem utrudniają odczyt protokołu.

Wbudowany edytor bibliotek pozwala dodać własne symbole, jeśli projekt wymaga elementów nietypowych, na przykład niestandardowych rozłączników izolacyjnych. Każdy element biblioteki przechowuje nie tylko grafikę, ale też pole wartości pomierzonej, które później automatycznie trafia do tabeli pomiarowej w Sonel PE5.

Eksport szkicu do WMF, SVG i PNG bez straty jakości

Eksport schematu do formatu wektorowego to konieczność, gdy rysunek ma trafić do dokumentacji powykonawczej lub do oferty dla inwestora. Format WMF (Windows Metafile) zachowuje krzywe, więc po wydruku na ploterze linie nie pikselizują się jak w grafice rastrowej. Schemat elektryczny eksportowany do WMF otworzy się bez problemu w AutoCADzie i w większości programów CAD.

SVG (Scalable Vector Graphics) sprawdza się, gdy schemat ma być wklejony do protokołu HTML lub na stronę intranetową firmy. Plik SVG waży zwykle 30-80 KB, zachowuje warstwy i można go później edytować w Inkscape. Dla archiwizacji wewnętrznej to format wygodniejszy od PDF, bo nie zamyka edycji.

PNG i TIFF pozostają formatami rastrowymi, przydatnymi przy wklejaniu szkicu do protokołów PDF lub do wiadomości e-mail. Rozdzielczość eksportu ustawia się przed zapisem, domyślnie 300 DPI wystarcza do druku. JPEG lepiej zostawić do zdjęć, bo wprowadza artefakty kompresji widoczne na liniach i symbolach.

Program do schematów instalacji elektrycznej Sonel Schematic 2 eksportuje do ośmiu formatów: WMF, BMP, JPEG, EMF, GIF, PNG, TIFF i SVG. Taki zakres pokrywa wszystkie typowe zastosowania, od dokumentacji papierowej po publikację w systemie wewnętrznym. Każdy eksport zachowuje strukturę warstw, więc w odbiorcy można wyłączyć opisy lub symbole pomiarowe bez ręcznego czyszczenia rysunku.

Przy eksporcie do WMF i EMF warto zapisać plik w wersji 1.0, starsze wersje niektórych przeglądarek dokumentów mogą nie odczytać prawidłowo warstw. Test polega na otwarciu pliku w dwóch różnych programach, na przykład w przeglądarce Windows i w LibreOffice Draw.

Eksport pojedynczego szkicu trwa poniżej sekundy, nawet gdy rysunek zawiera 200-300 elementów. To zasługa lokalnego renderowania, które nie wysyła danych do chmury. W warunkach inwestycji przemysłowej, gdzie obowiązuje klauzula poufności, taka cecha bywa ważniejsza niż dziesiątki dodatkowych filtrów wizualnych.

Sonel Schematic 2 i integracja z Sonel PE5

Sonel PE5 to program do tworzenia protokołów pomiarowych zgodnych z normą PN-HD 60364-4-41. Bez integracji ze schematem protokół pozostaje tabelą liczb, a elektryk musi ręcznie wpisywać, który obwód dotyczy którego zabezpieczenia. Integracja Sonel Schematic 2 z Sonel PE5 rozwiązuje ten problem na poziomie danych, nie tylko wizualnym.

Po podłączeniu miernika do komputera program pobiera zmierzone wartości, takie jak impedancja pętli zwarcia, rezystancja izolacji czy napięcie dotykowe, i przypisuje je do symboli umieszczonych na schemacie. Każdy symbol na rysunku działa jak kotwica w bazie danych, do której dopisywany jest wynik pomiaru.

Przed pierwszą komunikacją z PE5 warto sprawdzić firmware miernika MPI 530. Aktualna wersja firmware dostępna jest na stronie producenta miernika, w sekcji wsparcia technicznego. Stary firmware potrafi zgubić część rekordów pomiarowych przy transmisji, co objawia się pustymi polami w tabeli wyników.

Użytkownicy MPI 530 powinni zaktualizować firmware do najnowszej wersji przed pierwszą komunikacją z Sonel Schematic 2 i Sonel PE5. Brak aktualizacji bywa przyczyną pustych pól w protokole pomiarowym i konieczności powtórzenia pomiarów w terenie.

Integracja działa też w drugą stronę. Po stworzeniu szkicu w Sonel Schematic 2 i przeniesieniu go do PE5 program tworzy w tabeli pomiarowej osobne pozycje dla każdego obwodu. Miernik przesyła wyniki automatycznie, a elektryk uzupełnia jedynie pola wymagające oględzin, jak stan połączeń czy oznaczenia przewodów ochronnych.

Funkcja powielania pozycji przydaje się przy pomiarach w budynkach wielorodzinnych, gdzie jedna klatka schodowa zawiera 8-12 identycznych obwodów. Zamiast wpisywać każdy obwód ręcznie, kopiuje się pozycję bazową i zmienia tylko numer porządkowy oraz wynik pomiaru. W efekcie protokół dla 30 obwodów powstaje w 15-20 minut, a nie w dwie godziny.

Protokół pomiarów zgodny z PN-HD 60364-4-41

Norma PN-HD 60364-4-41 określa wymagania dotyczące ochrony przeciwporażeniowej w instalacjach niskiego napięcia. Każdy protokół pomiarowy musi zawierać sekcję oględzin, wyników pomiarów, obliczeń teoretycznych oraz uwag końcowych. Brak któregokolwiek z tych elementów dyskwalifikuje dokument przy odbiorze instalacji.

Sonel PE5 generuje protokół z podziałem na osiem sekcji: stronę tytułową, oględziny, wyniki pomiarów, teorię, uwagi, normy, spis treści i załączniki. Załączniki to miejsce na szkic ze Sonel Schematic 2. Protokół po wygenerowaniu ma stały układ stron, dzięki czemu kolejne dokumenty z różnych obiektów wyglądają tak samo i łatwiej je porównywać.

Sekcja oględzin wymaga opisu stanu połączeń, oznaczeń przewodów L, N, PE oraz sposobu mocowania osprzętu. W warunkach polskich najczęściej stosuje się oznaczenia kolorystyczne zgodne z PN-EN 60446: brązowy dla fazy, niebieski dla neutralnego, żółto-zielony dla ochronnego. Protokół z PE5 pozwala wstawić te informacje jako listę rozwijaną, co skraca czas wpisywania.

Tabela wyników pomiarów zawiera kolumny: numer obwodu, typ zabezpieczenia, przekrój przewodu, wartość zmierzoną, wartość dopuszczalną i ocenę. Po zaimportowaniu danych z miernika MPI 530 kolumny uzupełniają się automatycznie, a ocena (spełnia / nie spełnia) wynika z porównania wartości zmierzonej z dopuszczalną.

Sekcja teoretyczna protokołu obejmuje obliczenia spadków napięcia oraz dobór zabezpieczeń. W PE5 można wprowadzić dane wejściowe, takie jak długość obwodu i moc odbiornika, a program sam wylicza spadek napięcia na podstawie rezystywności miedzi. Dla przewodu Cu o przekroju 2,5 mm² rezystywność wynosi 7,41 mΩ/m, co warto znać przy ręcznej weryfikacji obliczeń.

Wydruk protokołu zawiera automatyczny spis treści i numerację stron, co przyspiesza przeglądanie dokumentu przy kontroli inspektora. Plik wynikowy w PDF waży zwykle 2-5 MB, zależnie od liczby załączonych szkiców. Wersja elektroniczna protokołu może być podpisana kwalifikowanym podpisem elektronicznym bezpośrednio w programie.

Funkcje edycyjne i zarządzanie warstwami

Praca z rozbudowanym schematem instalacji wymaga narzędzi, które porządkują rysunek. Sonel Schematic 2 oferuje trzy poziomy warstw: spód, przód i przesunięcie o jeden poziom. Dzięki temu linie energetyczne można umieścić na spodzie, symbole na wierzchu, a opisy przesunąć nieznacznie, żeby nie zasłaniały elementów.

Ukrywanie opisów w wybranym widoku ułatwia kontrolę samego przebiegu linii, bez rozpraszania tekstu. Gdy trzeba zobaczyć tylko symbole pomiarowe, filtr warstw pozwala je wyizolować w trzy kliknięcia. To szczególnie przydatne przy dużych rozdzielniach przemysłowych, gdzie szkic zawiera 150-200 oznaczonych punktów.

Blokowanie elementów chroni przed przypadkowym przesunięciem gotowych fragmentów rysunku. Po zablokowaniu symbol nadal można zaznaczyć i skopiować, ale nie da się go przesunąć ani obrócić. W połączeniu z grupowaniem kilku elementów tworzy to stabilną strukturę szkicu, w której łatwiej wprowadzać drobne korekty bez ryzyka rozregulowania całości.

Cofnięcie do 50 ostatnich operacji eliminuje potrzebę ciągłego zapisywania kopii zapasowych. Przy intensywnej edycji, gdy rysunek przechodzi kilkanaście poprawek dziennie, taka historia operacji bywa ratunkiem po przypadkowym skasowaniu większego bloku. Funkcja działa krokowo, więc można cofnąć 5, 10 lub 47 operacji jednym kliknięciem.

24 style wypełnienia gradientowego pozwalają oznaczyć różne strefy instalacji, na przykład obwody oświetlenia awaryjnego, bez uciekania się do dodatkowych warstw kolorystycznych. Gradienty wypełniają zamknięte kształty, więc dobrze sprawdzają się przy zaznaczaniu stref pożarowych w dokumentacji projektowej. Paleta kolorów obejmuje pełen zakres RGB, więc kolor można dobrać do identyfikacji wizualnej firmy.

Dla kogo jest Sonel Schematic 2

Instalator potrzebuje szybkiego narzędzia do sporządzania szkiców powykonawczych w terenie, często na tablecie lub laptopie w samochodzie. Schemat musi powstać w ciągu kilkunastu minut, a eksport do PDF lub PNG ma trafić od razu do inwestora. Dla tej grupy liczy się biblioteka symboli zgodna z polskimi normami oraz możliwość importu skanu starej dokumentacji.

Projektant szuka programu do tworzenia czystych rysunków do dokumentacji formalnej, składanej w starostwie lub do operatora sieci dystrybucyjnej. Dla niego ważne są formaty wektorowe, warstwy zgodne ze standardem CAD oraz możliwość pracy z większymi arkuszami A1 i A0. Sonel Schematic 2 obsługuje formaty od A4 do A0, więc mieści się w typowym zakresie projektowym.

Inspektor nadzoru inwestorskiego korzysta z programu głównie do weryfikacji szkiców wykonawcy oraz do nanoszenia uwag. Możliwość powiększania rysunku z edycją w każdym widoku pozwala zaznaczyć konkretny detal bez konieczności drukowania całej planszy. Wbudowany edytor bibliotek przydaje się, gdy na obiekcie pojawia się niestandardowy osprzęt, nieznany wcześniej w programie.

Użytkownicy mierników MPI 530 i innych modeli kompatybilnych z Sonel PE5 zyskują najwięcej, bo integracja schematu z protokołem pomiarowym eliminuje ręczne przepisywanie danych. To oszczędność 30-60% czasu poświęcanego na dokumentację po pomiarach w terenie.

Tabela porównawcza: Sonel Schematic 2 vs ręczne szkice

Wymagania systemowe i dostępność

Sonel Schematic 2 działa na Windows 10, 8, 8.1, 7 i Vista. Program nie wymaga dużych zasobów, wystarczy 2 GB RAM i procesor 1 GHz. Instalator zajmuje poniżej 100 MB, co pozwala zainstalować go nawet na starszych laptopach używanych w terenie.

Aktualna wersja to 1.0.0.18, poprzednia to 1.0.0.17. Bezpłatne aktualizacje są dostępne na stronach producenta. Rejestr zmian między wersjami obejmuje poprawki kompatybilności z nowymi firmware mierników oraz drobne usprawnienia eksportu do SVG. Aktualizacja polega na pobraniu nowego instalatora i nadpisaniu starej wersji, dane użytkownika pozostają nienaruszone.

Program nie gromadzi danych telemetrycznych i nie wymaga konta użytkownika do aktywacji. To ważne w kontekście inwestycji, gdzie dokumentacja nie może opuszczać firmowej sieci bez zgody administratora. Wszystkie pliki projektów zapisywane są lokalnie, w formacie własnym programu, z możliwością eksportu do formatów otwartych.

Przykład użycia krok po kroku

Scenariusz: elektryk wykonuje pomiary odbiorcze w nowym domu jednorodzinnym. Rozdzielnia zawiera 12 obwodów, w tym oświetlenie, gniazda, kuchnię, łazienkę i ogrzewanie podłogowe. Celem jest stworzenie szkicu, wykonanie pomiarów i wygenerowanie protokołu w czasie poniżej dwóch godzin.

Krok pierwszy to uruchomienie Sonel Schematic 2 i utworzenie nowego projektu z formatem A4. Elektryk importuje zeskanowany rzut rozdzielni z dokumentacji projektowej. Po imporcie skan jest powiększany do fragmentu rozdzielni głównej i wyrównywany do siatki 5 mm.

Krok drugi to rozmieszczenie symboli z biblioteki: wyłącznik główny, rozłącznik izolacyjny, 12 wyłączników nadprądowych, różnicówka oraz zaciski PE i N. Każdy symbol trafia na swoją pozycję na schemacie, a program automatycznie tworzy puste pola wartości pomierzonych dla późniejszego importu z miernika.

Krok trzeci to połączenie symboli liniami z narzędzia łączenia elementów. Połączenia rysowane są od zasilania do odbiornika, zgodnie z kierunkiem przepływu prądu. Przy każdym obwodzie elektryk dodaje etykietę z numerem obwodu i przekrojem przewodu.

Krok czwarty to eksport szkicu do formatu WMF i zapisanie pliku w katalogu projektu. Następnie Sonel Schematic 2 łączy się z Sonel PE5 i przesyła strukturę obwodów. Miernik MPI 530 z aktualnym firmware przesyła zmierzone wartości automatycznie po podłączeniu do komputera.

Krok piąty to uzupełnienie pól oględzin w Sonel PE5, wygenerowanie protokołu i eksport do PDF z podpisem kwalifikowanym. Całość zajmuje około 90 minut, z czego 40 minut to pomiary w terenie, a reszta to praca z dokumentacją. Ręczne szkicowanie i przepisywanie wartości zajęłoby w tym samym scenariuszu trzy godziny.

Ograniczenia i kiedy Sonel Schematic 2 nie wystarczy

Program sprawdza się w instalacjach niskiego napięcia, ale nie jest narzędziem do projektowania rozdzielnic SN ani schematów automatyki przemysłowej z PLC. Do takich zastosowań potrzebne są programy klasy EPLAN lub AutoCAD Electrical, oferujące numerację zacisków, listy kablowe i integrację z bazami danych komponentów.

Sonel Schematic 2 nie obsługuje rysunków izometrycznych ani widoków 3D. Jeśli dokumentacja wymaga przedstawienia trasy kablowej w trzech wymiarach, na przykład w kanałach kablowych pod stropem, lepszym wyborem będzie program CAD z modułem MEP. Sonel Schematic 2 pozostaje narzędziem do schematów jednokreskowych i szkiców 2D.

Przy bardzo dużych projektach, powyżej 500 elementów na jednym rysunku, program może działać wolniej niż dedykowane rozwiązania CAD. W praktyce oznacza to schematy rozdzielni głównych budynków komercyjnych, które lepiej rozbić na kilka arkuszy. Sonel Schematic 2 obsługuje format A0, ale płynność edycji spada powyżej około 300 obiektów.

Brak wersji mobilnej na Androida i iOS oznacza, że szkic w terenie trzeba tworzyć na laptopie. Na rynku pojawiają się pierwsze aplikacje mobilne do szkiców instalacji, jednak żadna nie oferuje bezpośredniej integracji z Sonel PE5. Jeśli praca w terenie odbywa się głównie na tablecie, warto rozważyć uzupełnienie Sonel Schematic 2 aplikacją do szybkich notatek z późniejszym przeniesieniem do programu.

CTA i dostęp do programu

Sonel Schematic 2 można pobrać bezpłatnie, bez rejestracji i bez podawania danych firmy. Instalator wraz z biblioteką symboli i historią wersji znajduje się na stronie sonel.pl w sekcji oprogramowania oraz na dasl.pl w dziale wsparcia. Przed pobraniem warto sprawdzić firmware miernika MPI 530, bo to najczęstsza przyczyna problemów przy pierwszej komunikacji z PE5.

Źródła danych i norm:
PN-HD 60364-4-41: Instalacje elektryczne niskiego napięcia. Ochrona przeciwporażeniowa.
PN-EN 60446: Zasady podstawowe i bezpieczeństwa przy współdziałaniu człowieka z maszyną. Oznaczenia identyfikacyjne przewodów.
sonel.pl: oficjalna strona producenta mierników i oprogramowania.
dasl.pl: dystrybutor oprogramowania Sonel w Polsce, sekcja wsparcia i aktualizacji.